سوال : علوم از سالهای قبل تا حال در فیزیک، شیمی و…. پیشرفت کرده­اند؟ روحانیون در پی کشف چه هستند؟ امروز چه پیشرفتی نسبت به صد سال قبل کرده اید؟

پاسخ :برای روشن شدن پاسخ سوال شما توجه به این نکته لازم است که رشد و پیشرفت در علوم مختلف با توجه به حوزه آن علوم متفاوت است بر همین اساس پیشرفت در علوم طبیعی و تجربی با علوم انسانی بسیار متفاوت است از این رو مقایسه پیشرفت این علوم با یکدیگر بدلیل تفاوت حوزه و کار کرد آنها صحیح و منطقی به نظر نمی­رسد به عبارت دیگر از علوم با توجه به حوزه و کار کرد آنها انتظارات متفاوتی وجود دارد و نمی­توان انتظار یکسانی از علوم متفاوت داشت به عنوان نمونه انتظاری که از علم فیزیک، شیمی یا علوم پزشکی و سایر علوم طبیعی و تجربی هست بسیار متفاوت است با انتظاری که از علوم انسانی نظیر حقوق، ادبیات، مدیریت و… است بنابراین نمی­توان معیارها و مقیاسهایی را که برای رشد و پیشرفت در علوم طبیعی وجود دارد را بر علوم انسانی منطبق نمود زیرا حیطه و حوزه این علوم با یکدیگر متفاوت است و هر کدام معیارها و ملاک­های خاص خود را برای ارزیابی و سنجش رشد و پیشرفت دارا هستندبا روشن شدن این نکته در پاسخ این سوال  عرض کنم حوزه­های علمیه و روحانیون به عنوان پاسداران احکام و معارف اسلام و نگهبانان مرزهای اعتقادی اسلام و طبیبان روح جامعه در طول تاریخ تشیع همواره نقش مهمی در هدایت و جهت دهی به جامعه و افراد آن داشته اند نگاهی گذرا به وضعیت حال حوزه­های علمیه بویژه در طول حیات پر برکت انقلاب اسلامی و مقایسه آن با گذشته گویای رشد و پیشرفت کیفی و کمی حوزه­های علمیه در راستای وظایف خود می­باشد که بر هیچ ناظر منصفی پوشیده نیست؛ تربیت هزاران عالم دینی و کارشناس مسائل دینی در ابعاد مختلف، تبیین و تشریح امور مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، هنری و… از ابعاد دین مبین اسلام، گسترش موسسات تحقیقاتی و پژوهشی و تربیت پژوهشگران در زمینه­های مختلف، تبلیغ و ترویج احکام و معارف دین در قالب­های مختلف و باروش­های نوین و… گوشه­ای از تلاش حوزه­های علمیه و روحانیون در جهت پاسداری از احکام اسلام و هدایت و ارشاد جامعه و تبیین صحیح اسلام و مبارزه با انحرافات و کجرویهاست که با گذشته قابل مقایسه نیست بنابراین اگر محققان و پژوهشگران و متخصصان در علوم فیزیک، شیمی و پزشکی بدنبال کشف مسائل جدید و حلّ مشکلات و ایجاد تحّول و پیشرفت در جامعه هستند روحانیون بدنبال کشف گوهرهای پاک انسانی و تربیت انسانهایی هستند که با استفاده از علوم و دانشهای نوین روز آنرا در خدمت رشد و پیشرفت جامعه اسلامی قرار دهند و اگر متخصصان علوم طبیعی و تجربی و سایر علوم در پی فراهم آوردن زمینه­های رشد و پیشرفت مادی جامعه هستند روحانیون بعنوان پزشکان روح و طبیبان معنوی جامعه در پی ایجاد زمینه­های رشد پیشرفت معنوی در کنار این پیشرفت مادی هستند تا در سایه آن جامعه برخوردار از حیات معنوی و انسانی گردد و گرنه بدون حیات معنوی و روحی که در سایه تعالیم دین میسر می­شود، پیشرفت و رشد مادی صرف نمی­تواند جامعه­ای مطلوب و در خور حیات انسانی را برای انسانها به ارمغان بیاورد و به یقین چنین پیشرفتی پا را از عرصه حیوانیت بیرون نخواهد گذاشت. همان چیزی که در جوامع غربی مشاهده می­کنیم که پیشرفت و توسعه در زمینه­های علم و صنعت و تکنولوژی پس رفت و عقب ماندگی در زمینه اخلاقی و معنوی را بدنبال داشته است؛ بنابراین تعمیم شاخصه‎ی پیشرفت در علوم فیزیک و شیمی و… به علوم انسانی و از جمله علوم دینی و حوزوی تصوری نابجاست و برای ارزیابی پیشرفت حوزه­های علمیه باید به شاخصه­های رشد و پیشرفت در علوم دینی و مقایسه وضعیت کنونی با وضعیت گذشته حوزه و روحانیت توجه داشت سخن را با کلامی از مرحوم امام(ره) پایان می­بریم که فرمودند:((تردیدی نیست که حوزه­های علمیه و علماء متعهد در طول تاریخ اسلام و تشیع مهم ترین پایگاه محکم اسلام در برابر حملات و انحرافات و کجرویها بوده اند علماء بزرگ اسلام در همه عمر خود تلاش نموده اند تا مسائل حلال و حرام الهی را بدون دخل و تصرف ترویج نمایند اگر فقهاء عزیز نبودند معلوم نبود امروز چه علومی به عنوان علوم قرآن و اسلام اهل بیت ـ علیهم السلام ـ بخورد توده­ها داده بودند.))( منشور روحانیت، مرحوم امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۴، ص۲)